Küçük yaştaki çocuğun ibadette devamlılığı nasıl sağlanır?

Benim şu an 10 yaşında bir kızım var ve birkaç defadır adet görmeye başladı. Sorumluluklarının farkında ama bir yanı da hâlâ çocuk. Daha önce heyecanla kıldığı namazlarını artık kılmak istemiyor, bazen de ağlayarak kılıyor. Kılamadığı zamanlarda “Neden bana günah yazılacak?” diye soruyor.

Kendisinden birkaç yaş büyük olup henüz adet görmeyen arkadaşlarını örnek göstererek, “Onlara günah yok da bana var, bu haksızlık” gibi şeyler söylüyor. Hatta “Benim ne suçum var?” diye de soruyor. Namaza ve oruca bakış açısı bir anda değişti gibi hocam; bu durum beni çok üzüyor ve ne diyeceğimi bilemiyorum.

Yardımınıza çok ihtiyacım var.

Rabbim size bu durumu kolaylaştırsın. Yavrunuzun ibadetle yetişmiş saliha bir genç olmasını niyaz ederiz. Sizin bir anne olarak endişe içinde olmanız çok tabiidir. Ancak bu durumda kendinizi bir çıkmazda hissetmemelisiniz. Dua ile Allah'tan yardım dilemek sizi rahatlatacaktır. 

Kızınızın bu süreçte zorlanmasını doğal kabul ederek işe başlamalısınız. Yaşının küçüklüğü sebebiyle, her ne kadar Allah katında sorumlu olsa da onunla bu konuları konuşurken önemli olan hem hükmü öğretmek hem de süreci pedagojik bir hassasiyetle yürütmektir. Sizin de bahsettiğiniz gibi kızınız sorumluluklarının farkında. Bunu güzel bir aşama olarak görmelisiniz. Çocukluk çağını henüz tam olarak geçmemiş olması sebebiyle de bu tarz itirazlarını normal ve geçici bir süreç olarak değerlendirmelisiniz.

Anne ve babalar namaz konusunda sertliği tercih ederlerse, çoğu zaman çocuğun namaz alışkanlığı edinme süreci daha da zorlaşır. Bu sebeple çocukları namaza alıştırmak için tek bir yöntem değil, farklı yöntemleri denemeye açık olmak gerekir. Çünkü bir çocuğun namaza alışması, en zirve ibadeti hayatına yerleştirmesi ve hayatını Allah’ın rızasına göre şekillendirmesi demektir; bu süreç elbette kolay olmayacaktır.

Bu süreçte çocukları zorlamadan, doğal ortamlar oluşturarak; bazen teşvik ederek, bazen sabırla bekleyerek, bazen hediyelerle destekleyerek ve her çocukta farklı etkiler oluşturabilecek yöntemleri deneyerek namaz sevgisini yeniden canlandırmak gerekir. Pedagojik kurallara uygun şekilde yaklaşmak bu noktada çok önemlidir. Bu konuda okumalar yapmak ya da gerçekten faydalanacağınızı düşündüğünüz tecrübe sahibi kimselerle istişare etmek ve fikir almak faydalı olabilir.

Bu süreçte çocuğunuzun onurunu yıpratmamaya dikkat etmelisiniz. Evinize gelen misafire dahi namaz kılmamasından şikâyet etmek sorunu kökleştirebilir. Muhakkak bu hususa dikkat edilmelidir.

Eğer namaz sürekli eleştirilen, azarlanan, ceza verilen veya baskı altında yapılan bir ibadet haline gelirse, çocuğun namaza yönelmesi daha uzun sürebilir. Bu nedenle bu dengeye dikkat edilmelidir.

Çocuğun namaz konusunda zorlanması ve zaman zaman isteksizlik göstermesi bu yaş için bir ölçüde normaldir. Sizin bu durumu sabırla karşılamanız gerekir. Her eksik davranışta suçlayıcı bir üslupla yaklaşılırsa çocuk kendini günahkâr, eksik ve hatalı hissedebilir.

Bu noktada özellikle namazla muhatap olmasının bir yük değil, aslında bir olgunlaşma ve sorumluluk kazanma süreci olduğunu hissettirmek gerekir. Diğer çocukların henüz bu sorumlulukla yükümlü olmaması, onların daha değerli olduğu anlamına gelmez; bu sadece farklı bir gelişim sürecidir. Bu durumu ona izah etmeye çalışın. Ancak bu konunun üzerinde uzun uzun durmak da doğru olmayacaktır. Kısa cevaplarla, gerekirse dikkatini başka konulara çekerek şeytanın bu konu üzerinde vesvese vermesine fırsat tanımamaya çalışabilirsiniz.

Bunu bir ceza veya haksızlık gibi değil, tıpkı boy uzadıkça kıyafetlerin değişmesi gibi doğal bir süreç olarak anlatmak gerekir. Kendini diğer arkadaşlarıyla kıyaslamasına müsaade edilmemeli; hatta mümkünse onunla birlikte namaz kılan, aynı hassasiyete sahip arkadaşlarla vakit geçirmesi sağlanmalıdır.

Çevre bu süreçte çok önemlidir. Namaz vakitlerini birlikte eda edebileceği, güzel örnek alabileceği arkadaş ve ablalarla bir arada olması çok faydalıdır. Bu tür ortamlar ibadet alışkanlığını güçlendirir.

Zaman zaman onun bir çocuk olduğunu, bu sürecin geçici olduğunu ve öğrenme döneminde bulunduğunu hatırlayarak sabırlı ve şefkatli bir yaklaşım sergilemek gerekir.

İbadetlerini aksattığında, yapamadığı ibadetlerde kaza bilinci yumuşak bir şekilde öğretilmeli; ancak bu süreç baskıya dönüştürülmemelidir.

Namazı zorlaştıran etkenleri tespit edip mümkün olduğunca bu durumlardan uzaklaştırmak da faydalı olacaktır. Mesela oyun saatlerini dahi namaz kılmasına müsait olacak şekilde belirlemek gerekir. Çocuk tam oyunun en can alıcı noktasındayken namaza çağrılması olumsuz sonuç doğurabilir. Bunun yerine planlamayı namaza göre yapmak, evden ona göre çıkmak, buluşmaları buna göre düzenlemek alışma sürecini yumuşatacaktır.

Bizim görevimiz, çocuklarımıza ibadet için uygun zemini hazırlamak, onları desteklemek ve bu süreçte rehberlik etmektir. Çocuklar suçlanmamalı, rencide edilmemeli; bunun yerine doğru davranışları takdir edilmelidir. Rabbimizden size bu süreci kolaylaştırmasını dileriz. Attığınız her adımın ibadet olduğunu kendinize hatırlatarak hüznünüzü sevince çevirin. İnşaallah evlatlarınızla cennette karşılıklı oturduğunuzda rahatlayacağınızı hatırlayın. Allah'a emanet olun.

Bu konuyla ilgili daha önce hazırlanmış olan şu fetvayı da inceleyebilirsiniz: