Hocaların din adına anlattıkları neden birbirinden çok farklı?

Şöyle bir sorum var: Bazı hocalarımızın öne çıkardığı konulara bakıyorum. Sanki dinin bütün onlarmış gibi anlıyorum. Bir başka hocaya göre ise aynı konular ikinci sıradaki konular gibi konuşuluyor. Bu farklılık nereden kaynaklanıyor?

Önce şunu tespit edelim:

‘Hoca’ demekle kimse hoca olmuyor. Halifesi bulunmayan laikliği din gibi özümsemiş bir toplumda herkes kendisini hoca ilan edebilir veya insanlar sıradan birine hocalık unvanı verebilir. Hocalar hocalığın için doldurmak zorunda oldukları gibi Müslümanlar da kimin ne kadar hoca olduğunu bilmek zorundadırlar. Evet, hoca tespit etmek kolay bir şey değil ama insanların arzularını tatmin edeceğine inandığı kişilikleri hoca olarak kabullenmeleri de basit bir hata değildir. Din ne kadar ciddiye alınıyorsa hocalık ve hoca da o kadar belirgin olacaktır. Allah yardımcımız olsun, basiretimizi keskin kılsın. Âmin.

Bu tespitten sonra meseleyi sizin için şöyle özetleyebiliriz:

1. Dinin bir temelleri vardır bir de o temelleri yaşamak için sürülen izler vardır. Mesela namaz bir temeldir. İmandan sonraki en büyük temel odur da diyebiliriz. Mesela cihat bir temeldir. Bunlara dinin esasları diyebiliriz. Bu esasları kimse hiçbir zaman tartışma konusu yapamaz. Yapan dinden ayrılmış olur maazallah. Bir de bu esasları uygulamak için geliştirilmiş veya gösterilmiş yöntemler vardır. Mesela namaz bir esastır. O esası yerine getirmeye çalışırken kılık kıyafetin en temiz, en geniş ve en güzel olması da istenmiştir. Bunun sonucu olarak da gece kıyafeti ile namaz kılma, günlük kıyafetle kıl denmiştir. Burada namazla onu eda etmedeki kıyafet çizgileri arasında değer farkı vardır. Gece kıyafeti ile kılınmış bir namaz farzın yerine getirilmiş olması bakımından namazdır. Farz olan tesettür sağlandı ise namaz tamamdır. Bir hoca ‘böyle de namazın olur’ dediğinde yanlış bir söz söylemiş olmaz. Öbür hoca da ‘insan yaratıcısının huzuruna namaz gibi bir ibadeti eda etmek için böyle çıkmamalıdır’ derken o da yanlış söylemiş olmaz. Bilakis evla olanı söylemiş olur. Namaz ise iki durumda da namazdır. Meseleyi ana ekseninde böyle anlayabilirsiniz. Bu anlamı pekiştirmesi bakımından fakihler demişlerdir ki: ‘Ana gaye için gösterilmeyen esneklik o gayeye götüren yöntem için gösterilebilir.’
   Dinimizin bütün zamanlar ve bütün mekanlar için uygulanabilir bir olmasının bir nevi sonucudur bu. İyi niyetli olmak şartıyla hocaların söz ve taktiklerinde gördüğünüz farklılıkların özü de buna dayanmaktadır. Kimi zaman da buna mecburdurlar. İstanbul’da insanlara din anlatan bir hoca ile mesela Tokyo’da insanları İslam’a davet edenin arasında böyle bir fark olması bu dinin güzelliklerindendir.
2. Bu konuyla bağlantılı başka bir husus da şudur: Hocalar, önlerinde din öğrettikleri kişilerin dini kavrayışlarına etki eden inceliklere dikkat etmeleridir. Kısa bir zaman önce İslam’ı benimsemiş birine yapılacak tavsiyeler sınırlı olabilir/olmalıdır. Onun dine giriş süreci ilerledikçe verilecek reçete de büyür/büyümelidir. Yaşadıkları sosyal çevrenin şekli ve etkisi de ayrı bir sorun olarak dikkatle incelenir. Yapılan tavsiyeler de ona göre şekillenir. Örnek olarak şunu zikredebiliriz: Normal durumlarda erkeklere erkek bir hoca, kadınlara da kadın bir hocanın hoca olmasını tavsiye ederiz. Zorunluluk bizi bu noktada çaresiz bırakıyorsa mekânı en uygun şekilde kullanmalarını isteriz. Laik bir toplumda böyle bir incelik gösterilmesi durumunda hoca çevresiz kalacaksa o zaman en temel kurallardan olan halvet ve temas çizgisini aşmayan bir noktaya ruhsat gösteririz.
3. Bir ayrı hususta zaman zaman öncelikliler listesinin şartlara göre değişmesi meselesidir. İman ve temel ibadetler haricinde oluşturulacak öncelikli işlerde hocadan hocaya farklılık olmasını tabii görmek gerekir. Birinin önceliği diğeri için ikincil noktada olabilir. Bu alandaki içtihat farklılıklarını tek çizgide birleştirmek Allah’a daveti yokuşa sürebilir. Bir yandan aslına en uygun şekliyle yapmayı gaye edinmek diğer yandan da tıkanmadan yol almak samimi olunduğu sürece hocaların metodu olmalıdır. Dine ilave yapılması, dinin eğlenceye dönüştürülmesi, günahların özellikle de kebair günahların basit görülmesi gibi bir hataya düşülmedikçe hocaların yöntemlerinde sıkıntı görmemek gerekir.
4. Hocalar da şu ayrıntılara dikkat ederek bu süreci yürütmek zorundadırlar:
   - Niyet ve ihlas işin esasıdır.

• Dinin ana gayelerini, kulluk çizgilerini korumak zorundayız.
• Dinde esnetilebilir ve esnetilemez konular arasındaki farka dikkat edilmelidir.
• Kimse kendisini dinin tek yetkilisi gibi görmemeli, ilme ve istişareye önem verilmelidir.
• Konuşulanların, yapılanların nereye götüreceği iyi düşünülmelidir.
• Kur'an ve Sünnet ile sabit konularla içtihatlarla ortaya çıkmış konular arasında esnetilebilirlik açısından fark olacağı unutulmamalıdır.
• Her durumda hocaların da bir denge ve artı eksi siyaseti gütmeleri gerekmektedir.